ORËT VENDIMTARE | Çfarë mund të bëjë ushtria amerikane nëse Irani nuk e përmbush ultimatumin e Trumpit?

Ora po skadon për kërcënimin e Presidentit Donald Trump për të shkatërruar një pjesë të madhe të infrastrukturës civile të Iranit, nëse vendi nuk arrin një marrëveshje deri të martën në mbrëmje sipas kohës në SHBA.

Por, shkruan BBC, Trump e ka futur veten në një qoshe me kërcënime që ushtria amerikane nuk mund t’i realizojë në mënyrë të menjëhershme. Ekspertë dhe analistë ushtarakë për BBC-në paralajmërojnë se një valë e re sulmesh, sado e madhe, ka pak gjasa ta detyrojë regjimin iranian të pranojë shpejt një armëpushim.

Trump u zotua të hënën se do të shkatërronte “çdo urë” dhe central elektrik në Iran brenda vetëm katër orësh nëse nuk arrihet marrëveshje deri në orën 20:00 (00:00 sipas kohes evropiane). Ai e përshkallëzoi edhe më tej të martën në mëngjes, duke paralajmëruar se “një civilizim i tërë do të vdesë” nëse Irani nuk pajtohet me kushtet e tij brenda afatit.

Të marra së bashku, këto paralajmërime përbënin një kërcënim të paprecedent nga një president amerikan. Kritikët thanë se shënjestrimi i infrastrukturës civile do të përbënte krim lufte, shqetësim që Trump e hodhi poshtë në një konferencë për shtyp të hënën.

Duke lënë mënjanë këtë çështje, ish-zyrtarë të mbrojtjes amerikane dhe analistë të tjerë thanë se SHBA thjesht nuk mund të shkatërrojë çdo urë në një vend me madhësinë e Iranit brenda pak orësh, siç kërcënoi Trump.

Irani është afërsisht një e treta e madhësisë së territorit kontinental të SHBA-së.

SHBA i njeh vendndodhjet e sakta të objekteve kryesore bërthamore të Iranit dhe infrastrukturës tjetër kyçe, por me gjasë nuk mund të identifikojë mijëra objektiva të tjera në të gjithë vendin dhe t’i shkatërrojë ato në një kohë kaq të shkurtër, thanë ekspertët.

“Për ta përmbushur këtë kërcënim në mënyrë të drejtpërdrejtë do të ishte një detyrë absolutisht titanike. Dhe a do të kishte efektin strategjik të dëshiruar?” citon BBC një ish-zyrtar i lartë i mbrojtjes amerikane që kërkoi të mbetet anonim.

“Trump duket se po përpiqet të gjejë një nivel të ri kërcënimi që mund ta shprehë me fjalë për të ndryshuar balancën strategjike në favor të SHBA-së.”

Një sulm në shkallë të gjerë ndaj sektorit energjetik të Iranit është më i realizueshëm sesa shkatërrimi i çdo ure në vend, thanë ekspertët.

Shumica e centraleve dhe rafinerive të Iranit ndodhen në tri provinca bregdetare – Bushehr, Khuzestan dhe Hormozgan – përgjatë Gjirit Persik.

“Goditja e këtyre zonave mund t’i japë një goditje të rëndë regjimit iranian”, tha Miad Maleki, ish-zyrtar i lartë i Thesarit amerikan që ka drejtuar sanksionet ndaj Iranit.

“Nëse prek këto tri provinca, i pret regjimit qasjen në të ardhurat nga nafta dhe hyrjen në Gjirin Persik dhe Ngushticën e Hormuzit”, tha Maleki, bashkëpunëtor i lartë në Fondacionin për Mbrojtjen e Demokracisë.

Zëvendëspresidenti JD Vance tha se SHBA ka kryer sulme ajrore ndaj objektivave ushtarake në Ishullin Kharg, një pikë kyçe në Gjirin Persik që përpunon rreth 90% të eksporteve të naftës së Iranit.

Duke folur për gazetarët në Budapest të martën, Vance tha se këto sulme nuk përbëjnë ndryshim në strategjinë e Trumpit. Ai shtoi se negociatat me Iranin do të vazhdojnë deri në afatin e vendosur, por paralajmëroi se SHBA mund të shkaktojë “dhimbje shumë më të madhe” për ekonominë e vendit.

“Ata duhet ta dinë se kemi mjete në dispozicion që deri tani nuk kemi vendosur t’i përdorim. Presidenti i SHBA-së mund të vendosë t’i përdorë dhe do ta bëjë këtë nëse iranianët nuk ndryshojnë kursin e tyre”, tha ai.

Shtëpia e Bardhë hodhi poshtë raportet se deklaratat e Vance nënkuptonin ndonjë goditje bërthamore të SHBA-së ndaj republikës islamike.

Disa objekte civile tashmë janë goditur. Mediat shtetërore iraniane thanë të martën se sulmet ajrore SHBA-Izrael kishin në shënjestër një urë në qytetin Qom.

Javën e kaluar, Trump tha se SHBA kishte bombarduar urën më të madhe të Iranit.

Është e paqartë nëse vala e re e sulmeve që Trump ka kërcënuar do të mjaftonte për ta detyruar Teheranin të ulet në tryezën e negociatave. Zyrtarë amerikanë dhe iranianë thuhet se folën drejtpërdrejt të martën, pasi javë të tëra bisedimesh indirekte nuk arritën t’i afrojnë palët drejt një marrëveshjeje. Megjithatë, vendet mbeten larg në çështje madhore, përfshirë të ardhmen e sektorit të naftës së Iranit, programin bërthamor dhe kontrollin e Ngushticës së Hormuzit.

Trump tha të hënën se i dërguari i tij special Steve Witkoff, dhëndri Jared Kushner dhe Vance po udhëheqin bisedimet. Por një zyrtar amerikan që foli në kushte anonimiteti tha se Witkoff dhe Kushner po drejtojnë përpjekjet e përditshme, ndërsa Vance do të përfshihej vetëm nëse marrëveshja është afër.

“Zëvendëspresidenti mund të përfshihet më drejtpërdrejt nëse arrihet përparim i mjaftueshëm nga Witkoff dhe Jared”, tha zyrtari.

Trump mund të llogarisë që regjimi do të ndiejë presion nga popullsia iraniane për të arritur marrëveshje nëse vendi zhytet në errësirë për shkak të një sulmi të gjerë ndaj rrjetit energjetik.

Por iranianët tashmë përballeshin me ndërprerje të energjisë edhe para fillimit të luftës në fund të shkurtit. “Regjimi me gjasë nuk do t’i shohë ndërprerjet e tjera si shtysë për të negociuar me SHBA-në”, tha Maleki.

“Kjo nuk është çështje e kohës së luftës”, tha ai. “Populli iranian tashmë po përballet me një sektor energjetik dhe elektrik plotësisht jofunksional”.

Për më tepër, sulmi ndaj sektorit energjetik të Iranit mund të komplikojë përpjekjet e Trump për të rihapur plotësisht Ngushticën e Hormuzit. Irani ka ndalur pjesën më të madhe të trafikut të cisternave të naftës në këtë rrugë ujore, duke trazuar tregun global të naftës dhe duke rritur çmimet.

Trump nuk ka paraqitur një argument të fortë se SHBA do të arrijë atë që synon duke përshkallëzuar luftën, tha Jason Campbell, ish-zyrtar i Departamentit të Mbrojtjes gjatë administratave të Joe Biden dhe Trump.

“Gati gjashtë javë pas fillimit të luftës, regjimi iranian ka treguar se ka një prag të lartë durimi dhe nuk do të dorëzohet lehtë ndaj kërkesave të SHBA-së”, tha Campbell, bashkëpunëtor i lartë në Institutin e Lindjes së Mesme.

Për udhëheqjen iraniane, shtoi ai, lufta “është një betejë ekzistenciale jo vetëm për vendin, por edhe për vetë regjimin.”